بذرپاش: نظام بانکی و مدیریت ارز عوامل اصلی تورم و رکود در اقتصاد ایران

به گزارش خبررسان، مهرداد بذرپاش وزیر سابق راه و شهرسازی در جلسهای از کارگروههای بسیج دانشجویی، تصویر ناامیدکنندهای از وضعیت اقتصاد کلان کشور ترسیم کرد. او با اشاره به ارقام رسمی، رشد بیسابقه ۵۱ تا ۵۲ درصدی نقدینگی را بالاترین نرخ در سه دهه اخیر توصیف کرد و در عین حال نشان داد که این حجم عظیم از پول در اقتصاد، نه تنها تولید را رونق نداده، بلکه با رشد منفی ۱۲ درصدی تولید ناخالص داخلی و سقوط ۴۸ درصدی در بخش مسکن همراستا شده است.
وزیر سابق با لحنی پرسشگرانه پرسید که این منابع مالی عظیم در نهایت به کدام بخشها رفتهاند و چرا موتور اقتصاد را راه نینداختهاند. بذرپاش صریحا اعلام کرد که نظام بانکی فعلی و سیاستهای اقتصادی نادرست، نقش مخربتری از تحریمهای آمریکا در شکلگیری تورم و رکود بازی کردهاند. او بر این باور است که نمیتوان به ابد پشت پرده جنگ و فشارهای خارجی پنهان شد و مقصر داخلیها را نادیده گرفت.
در بخش دیگری از سخنان، بذرپاش به بررسی ساختاری سیستم بانکداری پرداخت. مجوز تأسیس بانک را تبدیل به یک رانت عظیم دانست که در اختیار شبکههای خاص متمرکز شده، نه عموم مردم. روند تاسیس بانک، محدودیت ترازنامه، تعدیل فعالیت و کاهش شعب را برای بانک مرکزی به دنبال دارد که نشاندهنده ناکارآمدی ریشهای این ساختار است.
نقدها از نظام بانکی فراتر رفته و شورای شهر و روستا را نیز در آستانه پرسش قرار داد. با استناد به تجربه نمایندگی مجلس، بذرپاش مثال اسلامشهر را زد که با ۲۵۰ پست مصوب، ۸۵۰ نیرو استخدام کرده و تمام درآمدها را صرف حقوق میکند، بیآنکه خدمات شهری ارائه دهد. این الگو تکرار شده در سراسر کشور، کارایی مدیریت شهری را زیر سوال برده و دلایل بیاعتمادی مردم را تشریح میکند.
سازمان برنامه و بودجه و سازمان اداری و استخدامی، دو دیگر بودند که بذرپاش عملکرد متمرکز و مانع آنها را هدف قرار داد. تصمیمگیری در سطح مینیستریها برای تخصیص اعتبار پروژهها یا انتخاب معاونان، در عمل به دست این ارگانهای بالادستی سپرده شده که انعطافپذیری اجرایی را خفه میکنند. بذرپاش تأکید کرد که ساختارها ابزارند، نه غایت؛ مأموریت انقلاب اسلامی اصالت دارد و نباید بهانهی حفظ ساختارها، موانع حل مسائل شود.
در تحلیل اقتصادی عمیقتر، بذرپاش دو موتور اصلی تورم را شناسایی کرد نقدینگی بانکی و نرخ ارز. واردات ۷۰ میلیارد دلاری سالانه و وابستگی ۵۰ درصدی سبد کالا به ارز، یعنی هر نوسانی در قیمت دلار، بلافاصله نیمی از قیمتهای داخلی را به لرزه میاندازد. حذف ارز ترجیحی نه تنها تولید را بالا نبرد، بلکه با رکود تورمی همراه بود که شاخصهای منفی رشد و مسکن را به همراه آورد.
سیاستگذاری در سالهای اخیر نشان داده که روند آزادسازی بیقید و شرط، با وجود ۴۷ سال فراز و نشیب، هنوز به عنوان تجویز اصلی تکرار میشود. بذرپاش هشدار داد که کنارگذاشتن کنترل بازار با برچسبهای منفی همچون قیمتگذاری دستوری، زمینه را برای تورم روانی و تطبیق قیمتهای داخلی با ارز مهیا کرده است. مدیریت عاقلانه نرخ ارز و ابزارهای کنترل بازار، نه سرکوب، راهکارهای عملی برای حفظ قدرت خرید مردم هستند.
پایانی که بذرپاش برای سخنرانی خود ترسیم کرد، به مشارکت سیاسی مردم پیوست. نرخ ۳۰ درصدی رأیدهی در انتخابات مجلس، پیام آشکاری است وقتی شهروندان رابطهای بین صندوق رأی و میز خود نمیبینند، انگیزه مشارکت میمیرود. اصلاح ساختهای تصمیمگیری، از بانک تا شورا و سازمان برنامه، پیششرط بازگشت اعتماد و حل معضلات اقتصادی است.