فقط ۱۰ درصد از فرارهای مالیاتی در ایران وصول می‌شود

بر اساس گزارش‌های منتشر‌شده، فرار مالیاتی در ایران به اشکال گوناگونی ظهور می‌یابد که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

• فرار مالیاتی در سطح افراد حقیقی: شامل پنهان کردن بخشی از درآمد، ارائه اظهارنامه‌های نادرست و بهره‌گیری از معاملات نقدی برای جلوگیری از ثبت تراکنش‌ها.
• فرار مالیاتی در اشخاص حقوقی: نظیر دستکاری در حسابداری و مستندات مالی.
• فرار مالیاتی در معاملات بین‌المللی: از جمله قیمت‌گذاری انتقالی (تعیین قیمت‌های غیر واقعی بین شرکت‌های وابسته در کشورهای مختلف برای کاهش بار مالیاتی) و ثبت شرکت در ملایم‌های مالیاتی یا کشورهای با نرخ مالیات پایین.
• فرار مالیاتی در مالیات‌های غیرمستقیم: مانند عدم پرداخت مالیات بر ارزش افزوده (VAT) و گزارش نادرست حجم فروش.

عدم تسلیم اظهارنامه‌های مالیاتی مختلف — از جمله اظهرنامه کارکرد، ارزش افزوده، درآمد اجاره، ارث، شرکت‌های منحل‌شده، فهرست حقوق و دستمزد، کتمان درآمد، عدم پرداخت حق تمبر، مسائل مربوط به مدیران تصفیه، پلمپ دفاتر قانونی، مالیات سکه، عدم صدور صورت‌حساب و عدم ارسال صورت معاملات فصلی — از مصادیق جرایم مالیاتی محسوب می‌شوند که قانون‌گذار برای هر کدام مجازات‌های سنگینی پیش‌بینی کرده است.

🔗 بیشتر بخوانید: قیمت یخچال و فریزر امروز ۲۳ آذر ۱۴۰۳ + جدول_خبررسان

مبارزه با فرار مالیاتی یکی از شاخص‌های کلیدی ارزیابی عملکرد نظام مالیاتی است، اما به دلیل فقدان آمار رسمی و قابل استناد در دو دهه گذشته، نمی‌توان روند دقیق این مبارزه و میزان وصول را ترسیم کرد. با این حال، برآوردهای اخیر نشان می‌دهد که حجم فرار مالیاتی در کشور رقم قابل توجهی دارد. در سال ۱۴۰۰، فرار مالیاتی حدود ۱۰۰ هزار میلیارد تومان (معادل ۳۲.۸ درصد درآمدهای مالیاتی) برآورد شده است. این نسبت در سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ به ترتیب به ۳۱.۹ درصد و ۱۷.۲ درصد رسیده است. میزان وصولی از محل فرار مالیاتی حدود ۱۰ درصد از کل فرارهای برآوردی است؛ به طوری که در سال ۱۴۰۲ از ۱۴۰ هزار میلیارد تومان فرار، سازمان امور مالیاتی ۱۴ هزار میلیارد تومان را کشف و وصول کرده است.

th>درآمد مالیاتی (هزار میلیارد تومان)

th>برآورد فرار مالیاتی (هزار میلیارد تومان)

th>نسبت فرار به درآمد مالیاتی

سازمان امور مالیاتی، وصول از محل فرار مالیاتی را با بهره‌گیری از شاخص قبض‌های مالیاتی مربوط به جرایم ماده ۱۹۲ قانون مالیات‌های مستقیم (مرتبط با درآمدهای کتمان‌شده، فعالیت‌های مخفی و هزینه‌های غیر واقعی) محاسبه و اعلام می‌کند.

🔗 بیشتر بخوانید: مالیات بر عایدی اندوخته در کشورهای گوناگون چطور اجرا می‌شود؟ / الگوها و عبرت‌هایی از دنیای واقعی اقتصاد جهان_خبررسان

نکته مهم این است که فرار مالیاتی در هیچ کشوری نمی‌توان به صفر رساند. برای مثال، ایالات متحده با کنترل‌های سیستمی قوی بر تراکنش‌های مالی، همچنان حدود ۸ درصد فرار مالیاتی دارد و نمی‌تواند این رقم را بیشتر کاهش دهد، زیرا الف) بخشی از تعامل‌های اقتصادی در اقتصاد نهان رخ می‌دهد و ب) نسبت هزینه وصول مالیات از فرار به درآمدهای حاصل باید مورد توجه قرار گیرد.

مهم‌ترین عامل حجم بالای فرارهای مالیاتی در دو دهه اخیر، عدم وجود پایگاه‌های اطلاعاتی یکپارچه هویتی، معاملاتی، مالی، اعتباری، دارایی و املاک، و همچنین سنتی، غیرسیستمی و غیرهوشمند بودن نظام مالیاتی کشور است.

🔗 بیشتر بخوانید: ایستگاه‌های راه‌آهن در ایام تشییع رهبر شهید انقلاب سیاه پوش شدند

ماده ۱۶۹ مکرر قانون مالیات‌های مستقیم به منظور شفافیت فعالیت‌های اقتصادی و برقراری نظام یکپارچه اطلاعات مالیاتی، تشکیل پایگاه اطلاعات هویتی، عملکردی و دارایی مودیان را در اصلاحیه ۱۳۹۴ обяза کرد. تکمیل این پایگاه داده با تاخیر چند ساله تا سال ۱۴۰۲ به مرحله‌ای رسیده که سازمان امور مالیاتی می‌تواند از آن بهره‌برداری کند، و این یکی از دلایل کاهش نسبت فرار مالیاتی به درآمدهای مالیاتی در سال‌های اخیر است.

از اقدامات اثربخش سازمان امور مالیاتی در سال‌های اخیر، فرهنگ‌سازی مالیتی در جامعه بوده است که با فراهم کردن بسترهای متنوع گزارش‌دهی، رشد چشمگیری در گزارش‌های سوت‌زنی توسط مردم ایجاد کرده است. سازمان با ثبت و پیگیری این گزارش‌ها، تعداد قابل توجهی از مودیان و فرار کنندگان مالیاتی را شناسایی کرده است. برای مثال، تعداد تماس‌های ثبت‌شده از طریق مرکز ربط مردمی ۱۵۲۶ سازمان امور مالیاتی در سال ۱۴۰۳ برابر با ۳۰ هزار مورد بوده است.