ریشههای تاریخی حزبالله لبنان: نقش امام خمینی و روایت محتشمیپور از تشکّل مقاومت

ریشههای تاریخی حزبالله لبنان نقش امام خمینی و روایت محتشمیپور از تشکّل مقاومت, سید علیاکبر محتشمیپور، از یاران نزدیک امام خمینی و بنیانگذاران جبهه مقاومت در منطقه، در مصاحبهای که سالها پس از انجام منتشر شد، جزئیات ناشناختهای از چگونگی شکلگیری حزبالله لبنان را فاش کرد. ایشان تأکید کردند که مؤسس اصلی و اندیشهپرداز تاسیس این نیرو، خود حضرت امام خمینی (ره) بودهاند.

پیشزمینه اعزام نیرو به سوریه و لبنان پس از فتح خرمشهر و شکست صدام حسین، محتشمیپور در دمشق به عنوان سفیر جمهوری اسلامی ماموریت داشت. در آن هنگام هیأتی بلندپایه نظامی و سیاسی ایران، شامل دکتر ولایتی، سرهنگ سلیمی، محسن رضایی، محسن رفیقدوست، شهید صیاد شیرازی و دیگر فرماندهان، برای ملاقات با حافظ اسد به سوریه آمدند.

مخالفت حافظ اسد و توقف ناگهانی اعزام حافظ اسد این پیشنهاد را نپذیرفت و هشدار داد که جنگ با عراق تمام نشده و صدام دوباره به درنگ میورزد، بنابراین سوریه نمیتواند جبهه دوم با اسرائیل باز کند. با این حال، بر اساس تصمیم شورای عالی دفاع، نیروهای ایرانی به سوریه اعزام شدند. لشکر محمد رسولالله (ص) به فرماندهی حاج احمد متوسلیان و واحدهای چترباز و کماندوهای ارتش وارد سوریه شدند.

اما در روز پنجم، اعزام ناگهان متوقف شد، زیرا امام خمینی از طریق رسانهها از تصمیم مطلع شده و دستور توقف صادر کرده بودند. ملاقات با امام و تحلیلهای راهبرانه ایشان محتشمیپور و محسن رفیقدوست به تهران بازگشتند و با امام ملاقات کردند.

امام خمینی با صبر تمام سخنان را شنیدند و سپس تحلیل عمیقی ارائه دادند جنگ با عراق در داخل مرزها است، مردم، بیمارستانها و مساجد در خط مقدم حمایت میکنند، اما در سوریه و لبنان انقطاع جغرافیایی کامل وجود دارد. تامین لجستیک، راهبرد هوایی از عراق (جنگزده) یا ترکیه (عضو ناتو) دشوار است و امام مسئولیتی از جان جوانان ایرانی در آن قارهها نمیپذیرفت.

علاوه بر آن، امام از تصمیم شورای عالی دفاع بیخبر بوده و با شنیدن خبر، جلوی ادامه را گرفته بودند. روش مدیریت امام اعطای اختیار و جلوگیری از انحراف محتشمیپور توضیح داد که امام به مسئولان اختیار میدادند و تنها در موارد نادری که انحراف زاویه وسیعی میگرفت، مداخله میکردند.

یت خود را از ایشان اعلام کرد.

الگوی حزبالله تشکیلات یکپارچه به جای ائتلاف احزاب امام خمینی برخلاف نظر برخی که تشکیل شورای عالی احزاب اسلامی لبنان را پیشنهاد میکردند، بر ایجاد یک تشکیلات واحد، یکپارچه، عقیدتی و نظامی اصرار داشتند. ایشان معتقد بودند مدل شرکت سهامی و تقسیم امکانات بین گروههای مختلف، منجر به اختلافات داخلی، منافع گروهی و در نهایت شکست میشود، همانطور که در افغانستان و عراق پیش از ظهور داعش رخ داد.

اساسنامه حزبالله در سال ۱۳۶۲ تدوین شد و بر مبنای همان اصول پایه، تا امروز پافشاری کرده و موفق مانده است. درسهای حشد الشعبی عراق از تجربه حزبالله محتشمیپور در مورد حشد الشعبی عراق اظهار داشت اگر این نیرو الگوی حزبالله لبنان را پیروی کند — یعنی ساختار واحد، تفکر باز، پرهیز از تعصبات فرقهای، حمایت از وحدت ملی و جذب اقلیتها — میتواند ستون فقرات استقلال و تمامیت ارضی عراق باشد.

اما اگر مسیر احزاب متکثر و منافع گروهی را پیش بگیرد، دچار انشقاق و نااکامی خواهد شد، همانند تجربههای تلخ افغانستان و عراق پیشین.