سازمان ISO چگونه استانداردهای جهانی را شکل میدهد؟
سازمان ISO (International Organization for Standardization – سازمان بینالمللی استانداردسازی) نحوه شکلدهی و تدوین استانداردهای جهانی را از طریق یک فرآیند ساختاریافته، شفاف، مبتنی بر اجماع (Consensus) و مشارکت گسترده کارشناسان جهانی انجام میدهد. این فرآیند معمولاً بین ۱۸ تا ۳۶ ماه طول میکشد (بسته به مسیر توسعه انتخابشده) و هدف آن تولید استانداردهایی است که واقعاً نیاز بازار را پاسخ دهد، قابل اجرا باشد و در سطح جهانی پذیرفته شود. سایت ایزو
اصول بنیادین شکلگیری استانداردهای ISO
قبل از ورود به مراحل، درک این اصول ضروری است:
- نیازمحور بودن: ISO خودش تصمیم نمیگیرد استاندارد بسازد؛ استاندارد در پاسخ به درخواست صنعت، دولتها، مصرفکنندگان، انجمنها یا NGOها ایجاد میشود.
- مشارکت چندجانبه: کارشناسان از صنعت، دانشگاه، دولت، مصرفکننده و سازمانهای غیردولتی حضور دارند.
- اجماع جهانی: نه رأی اکثریت ساده، بلکه تلاش برای رسیدن به توافق گسترده (معمولاً حداقل ۷۵٪ آرا مثبت از اعضای فعال + عدم مخالفت شدید).
- یک کشور = یک رأی: هر کشور عضو (بیش از ۱۶۹ کشور) از طریق نهاد استاندارد ملی خود (در ایران: سازمان ملی استاندارد) یک رأی دارد.
- شفافیت و دسترسی عمومی: پیشنویسها در مراحل مختلف برای نظرخواهی عمومی منتشر میشوند. اخذ ایزو
مراحل اصلی تدوین یک استاندارد بینالمللی ISO (۶ مرحله رسمی)
۱. مرحله پیشنهاد – Proposal stage (Stage 10) نقطه شروع واقعی کار. یک عضو ISO (نهاد استاندارد ملی یک کشور) یا گاهی یک سازمان همکار، پیشنهاد ایجاد استاندارد جدید (New Work Item Proposal – NP) را با فرم ۴ ارائه میدهد. دلایل نیاز، دامنه پیشنهادی، و تأثیر مورد انتظار باید توضیح داده شود. این پیشنهاد در کمیته فنی مربوطه (Technical Committee – TC) به رأی گذاشته میشود. شرط تصویب: حداقل ۵۰٪ اعضای فعال (P-members) موافق باشند + حداقل ۵ کشور قول مشارکت فعال دهند. اگر تصویب شود → پروژه رسماً شروع میشود.
۲. مرحله آمادهسازی – Preparatory stage (Stage 20) کمیته فنی یک گروه کاری (Working Group – WG) تشکیل میدهد. کارشناسان منتخب از کشورهای مختلف (معمولاً ۱۰–۵۰ نفر) Working Draft (WD) را تهیه میکنند. این مرحله فنیترین بخش است: تعریف دقیق دامنه، اصطلاحات، الزامات، روشهای آزمون و … چندین نسخه WD ممکن است بین اعضا گردش کند تا به نسخه نسبتاً پایدار برسند. ایزو ۹۰۰۱
۳. مرحله کمیته – Committee stage (Stage 30) – اختیاری پیشنویس به صورت Committee Draft (CD) بین اعضای کمیته فنی و کارشناسان توزیع میشود. نظرات جمعآوری، بحث و ادغام میشود. این مرحله گاهی حذف میشود اگر پیشنویس از قبل بسیار قوی باشد (طبق Annex SS دستورالعملهای ISO/IEC). هدف: رفع ابهامات فنی و زبانی قبل از انتشار گسترده.
آخرین مطالب
- امارت و قطر مشترهای تازه بازیکن تیم ملی ایران شدند – خبررسان
- قهرمانی آسیا مطلب ایستادگی ملت ایران می بود/دعوا به مدرسه میناب جنایت می بود – خبررسان
- سرپرست انجمن سپکتاکرا منصوب شد – خبررسان
- تصاویری از حجم خرابی مجموعههای ورزشی پایتخت در پی تجاوز وحشیانه دشمن – خبررسان
- تشرف زائران ایرانی به کربلا ادامه دارد
۴. مرحله استعلام / نظرخواهی – Enquiry stage (Stage 40) پیشنویس به Draft International Standard (DIS) تبدیل میشود. DIS برای رأیگیری رسمی به تمام اعضای ISO (۱۶۹ کشور) ارسال میشود. مدت رأیگیری معمولاً ۳ ماه است. هر کشور میتواند رأی مثبت، منفی، یا ممتنع بدهد + نظرات تفصیلی ارائه کند. شرط تصویب: حداقل ۷۵٪ آرا مثبت از اعضای رأیدهنده + تعداد محدودی رأی منفی فنی (نه سیاسی). اگر رد شود → یا پروژه متوقف میشود یا به مرحله کمیته برمیگردد.
۵. مرحله تصویب نهایی – Approval stage (Stage 50) اگر DIS با موفقیت تصویب شود، نسخه نهایی به Final Draft International Standard (FDIS) تبدیل میشود. FDIS دوباره برای رأیگیری نهایی (معمولاً ۲ ماه) ارسال میشود، اما فقط رأی مثبت/منفی مجاز است (نظرات فنی دیگر پذیرفته نمیشود). شرط: دو سوم آرا مثبت + حداکثر ۲۵٪ مخالف. این مرحله بیشتر تأیید نهایی است.
۶. مرحله انتشار – Publication stage (Stage 60) پس از تصویب FDIS، دبیرخانه مرکزی ISO متن نهایی را ویرایش زبانی و فرمت میکند. استاندارد منتشر و در فروشگاه ISO و نهادهای ملی به فروش میرسد. تاریخ انتشار رسمی اعلام میشود و استاندارد از همان روز معتبر است.
پس از انتشار چه اتفاقی میافتد؟
- بازنگری دورهای: هر ۵ سال یکبار استاندارد بررسی میشود (Confirm, Revise, Withdraw).
- اصلاحات و الحاقیهها: در صورت نیاز تغییرات جزئی (Amd) یا الحاقیه (Cor) منتشر میشود.
- نسخههای جدید: گاهی استاندارد کامل بازنویسی میشود (مثل ISO 9001:2008 → ۲۰۱۵). ایزو ۴۵۰۰۱
آمار جالب (تا سال ۲۰۲۶)
- بیش از ۲۵۰۰۰ استاندارد بینالمللی منتشر شده
- بیش از ۸۰۰ کمیته فنی و زیرکمیته فعال
- بیش از ۲۲۰۰ گروه کاری
- روزانه حدود ۲۰–۳۰ نشست فنی در نقاط مختلف جهان برگزار میشود
به طور خلاصه، ISO استاندارد را «اختراع» نمیکند؛ بلکه بهترین دانش و تجربه جهانی موجود را جمعآوری، مذاکره، پالایش و به شکل یک سند اجماعی درمیآورد که کشورها و شرکتها بتوانند داوطلبانه از آن استفاده کنند و در تجارت جهانی اعتماد ایجاد شود.
در سایت خبری خبررسان آخرین اخبارحوادث,سیاسی,فرهنگ وهنر,اقتصاد و تکنولوژی,دفاعی,ورزشی,ایران,جهان را بخوانید.
