شعر رودکی، الهام‌بخش گسترش ادبیات فارسی در جهان

رودکی بنیان‌گذار ادبیات فارسی و الهام‌بخش جهانی

به گزارش خبررسان از تنسیم، شامگاه دوشنبه سوم دی‌ماه محفل ادبی «سلطان شاعران» به مناسبت گرامی‌داشتن مقام ادبی پدر شعر فارسی، رودکی سمرقندی، با حضور جمعی از اهالی شعر و ادب کشورهای حوزه ایران فرهنگی، با اجرای سید مسعود علوی‌تبار و میزبانی گروه بین‌المللی هندیران برگزار شد.

رودکی، پیشگام سنت شعری کلاسیک فارسی

سیدسلمان صفوی، رئیس آکادمی مطالعات ایرانی لندن، در آغاز مراسم با اشاره به جایگاه رودکی در تاریخ ادبیات فارسی و فرهنگ ایرانی تصریح کرد: رودکی بنیان‌گذار سنت شعری کلاسیک فارسی است، چه از نظر شکلی و چه محتوایی. او در وزن‌ها و قافیه‌ها اصلاحاتی انجام داد که شعر را دلنشین‌تر و ساده‌تر ساخت.

وی افزود: پیش از رودکی، ادبیات فارسی عمدتاً شفاهی بود. آثار او ادبیات را به یک فرم مکتوب و سازمان‌یافته تبدیل کرد و مرجعی برای نسل‌های آتی گردید. رودکی در اشعارش به مضامین گوناگون پرداخته که به گسترش دامنه شعر فارسی یاری رساند.

ویژگی‌های بارز شعر رودکی

صفوی ویژگی‌های شعر رودکی را چنین تشریح کرد: سبک ساده و روان، درک آسان برای عموم مردم، بهره‌گیری ماهرانه از وزن‌ها و موسیقی درونی که زیبایی‌شناسی خاص و سهولت خواندن می‌بخشد، توصیف دقیق و تصویری طبیعت، و پرداختن به احساسات انسانی چون عشق، خوشبختی و خرد. اشعار او سرشار از ضرب‌المثل‌ها و تجربیات زندگی است که درس‌های متعالی در دل خود دارد.

تأثیر بر شاعران بزرگ و ادبیات جهانی

رئیس آکادمی مطالعات ایرانی لندن تأکید کرد: میراث رودکی پایه‌ای است که شعر فارسی بعدی بر آن بنا شده است. او بر شاعران بزرگی چون فردوسی، مولوی، سعدی و حافظ تأثیرگذار بوده. شعر رودکی الهام‌بخش گسترش ادبیات فارسی به سطح جهانی شده که امروزه مورد تقدیر قرار می‌گیرد. او معمار ادبیات کلاسیک فارسی و شاعری است که از زمان خود فراتر رفت و سنت‌هایی پایه‌ریزی کرد که تا به امروز بر شعر و ادبیات اثرگذارند.

نگاه شاه منصور شاه میرزا: معمار کاخ ادب فارسی

شاه منصور شاه میرزا، شاعر و ادیب تاجیکستانی، در بخشی از سخنان خود رودکی را معمار کاخ مجلل و باشکوه ادب فارسی خواند که اشکال شعری چون رباعی، غزل، قطعه، مثنوی و قصیده را به اوج بلوغ رساند. وی به حافظه قوی رودکی، آشنایی عمیق با معانی قرآنی، و به کارگیری آرایه‌های ادبی شگفت‌انگیز اشاره کرد و گفت: اشعار سهل و ممتنع رودکی آنچنان ساده، روان و بی‌پیرایه‌اند که گویی متعلق به روزگار ما می‌باشند.

این شاعر تاجیکستانی به ألقاب متعدد رودکی اشاره کرد: آدم‌الشعرا، سلطان شاعران، پدر شعر فارسی، تیره‌چشم روشن‌بین، حکیم… و اظهار تاسف کرد که طوفان روزگار بیشتر از هزار مصرع از اشعار ناب او را تلف کرده است. وی به داستان مشهور قصیده «بوی جوی مولیان» و اقامت رودکی در هری یا بادغیس اشاره کرد و گفت این غزل بیشترین پیروی را در ادب فارسی داشته تا اینکه مولانا و حافظ در تقلید از آن بهترین غزل‌ها را سروده‌اند.

مهدی باقرخان: رودکی، نخستین شاعر دوره اول تاریخ شعر فارسی

مهدی باقرخان، شاعر پارسی‌زبان و دبیر انجمن پارسی‌سرایان معاصر هند در دهلی نو، رودکی را فردی معرفی کرد که نگاه‌ها را به سمت خود معطوف می‌کند وقتی تاریخ شعر فارسی به چهار دوره تقسیم می‌شود. او با عناوینی چون «پدر شعر فارسی»، «استاد شاعران» و «سلطان الشعرا» یاد می‌شود. باقرخان تأکید کرد: با نگاه به ساختار و محتوای سرودهای باقی‌مانده از او، مشهود است که شاعران قله چون حافظ، مولانا و بسیاری دیگر متأثر از رودکی بوده‌اند.

رونمایی از کتاب «نغمه‌های تاجیکی» و دیگر بخش‌های محفل

در این برنامه مجموعه غزلیات «نغمه‌های تاجیکی» اثر شاه منصور شاه میرزا رونمایی شد. این کتاب شامل ۳۹ غزل در قطع رقعی در ۷۸ صفحه است که توسط نشر شاعران پارسی‌زبان منتشر شده است. علیرضا قزوه، شاعر نام‌آشنای ایران، شاه میرزا را شاعری با همت والا، زلالی، عشق و صمیمیت به فرهنگ ایرانی خواند و او را یکی از شاعران قابل‌توجه غزل امروز تاجیکستان دانست. قزوه به فعالیت‌های پژوهشی، مردم‌شناختی، ترجمه، داستان و نقد شاه میرزا نیز اشاره کرد.

امیر عاملی خوشنویس، شاعر پیشکسوت که خوشنویسی کتیبه‌های مقبره رودکی و قیصر امین‌پور در کارنامه هنری اوست، در این محفل به بداهه‌نویسی پرداخت.

حاضران و اشعار قرائت‌شده

در این نشست شاعران و هنرمندانی چون علیرضا قزوه، امیر عاملی، رسول شریفی، سید مسعود علوی‌تبار، علی مزمل، ناصر دوستی، مهدی بنی‌هاشمی لنگرودی، محمد عشرت صغیر، سیدتصور مهدی، نغمه مستشار‌نظامی، میترا ملک‌محمدی، نیره جهانشاهی، فرزانه قربانی، سیده‌کبری حسینی بلخی، سولماز نصرآبادی، خدیجه دیلمی، فاطمه ناظری، نگین نقیبی، قشنگ جواهریان و سارا عبداللهی‌فر حضور داشتند.

برخی از اشعار قرائت‌شده در محفل:

سلطان شاعران نه، که سلطان عالم است
از او هر آنچه قصه کنم، باز هم کم است
بزر سخن به دیده خونبار پرورید
سخن و هجای او به همه درد مرهم است
روشن ضمیر و آییه کردار و نغزگو
آن شاعر شریف که زیاد اعظم است
صدمه روزگار به روحش نمی‌رسد
از بس که کاخ محتشم و بس معظم است
فخر و غرور و تاج خراسان ارجمند
یعنی که پیش چشم زمانه مکرم است
زور غزل به توصیف شکوهش نمی‌رسد
آری، هر آنچه گویم از او، باز هم کم ست!
شاه منصور شاه میرزا (تاجیکستان)

این لفظ دری، لفظ خردمندان است
صد گنج نهفته در دلش نهان است
از آفت روزگار ایمن مانده
ایران به زبان فارسی، ایران است
رسول شریفی

چون رودکی آزاد شو و شاد بزی
آسوده دمی ز داد و بیداد بزی
در به ز خودی منگر و در کم ز خودی
فارغ ز به و هم ز مه آزاد بزی
سید مسعود علوی‌تبار

ناب‌تر از قند و شیرینی، زبان فارسی
می‌درخشد در جهان نام و نشان فارسی
زنده می‌ماند به یمن مردم فرهنگ‌دوست
تا همیشه نغمه‌های جاودان فارسی
سبز و آبادان و پرمهر و پر از عشق و غرور
باغ گلهامان به دست باغبان فارسی
گرچه می‌گوییم فرهنگ و هنر پاینده باد
بین این فرهنگ‌ها اما دوچندان فارسی
تازه و سرمست، روح و قلب و هر اندیشه از
خوانش نغز غزل‌های روان فارسی
محفل شعر و ادب، فرهنگ پرمغز و هنر
گرم باد از مردمان مهربان فارسی
رودکی سلطان شعر و چون پدر روشنگرست
روشن است از اخترانش آسمان فارسی
میترا ملک‌محمدی

رودکی شاعر سمرقندی
«شاعر تیره چشم روشن‌بین»
پدر شعر فارسی، که تو را
در غزل خواجه می‌کند تحسین
زاده رودک سمرقندی
زان جهت رودکی شده نسبت
پیشوایی به پارسی‌گویان
شده استاد شاعران لقبت
ای که سبزینه‌های آوازت
رویش نوبهار موسیقی ست
شعر تو شاهکار مُلک ادب
شور تو شاهکار موسیقی ست
نیکبخت آنکه در جوار تو شد
هم‌نشین با کلام و آوازت
شوربخت آنکه منفعت‌مند نشد
از غزل‌های ناب و از سازت
بی‌بصر بودی ای یگانه ولی
تار و پودت پر از بصیرت می‌بود
عالم از طبع پر تراوش تو
لحظه در لحظه غرق حیرت می‌بود
پدر شعر فارسی، شده‌ای
شُهره شاعران ایرانی
از تو نظم کلیله و دمنه
شیخ دربار شاه سامانی
بلعمی آن وزیر دانشمند
به تو چون باور وافر داشت
او تو را بی‌نظیر می‌دانست
گر جهان بی‌شمار شاعر داشت
رودکی‌وار این ترانه به چنگ
«بویی از جوی مولیان» آورد
بوی طیبش بهار خرم را
همره خویش ارمغان آورد
تو چراغی خدا تو را افروخت
که نبینی تو رنگ خاموشی
یاد تو تا همیشه پابرجاست
ای بری یادت از فراموشی
ناصر دوستی