مردم با خرید گواهی سپرده در بورس انرژی می‌شوند مالک نفت خام

مردم با خرید گواهی سپرده در بورس انرژی می‌شوند مالک نفت خام

به گزارش خبررسان، معماری نوینی در اقتصاد انرژی ایران شکل می‌گیرد که برای نخستین بار راه مشارکت مستقیم شهروندان در مالکیت نفت خام را باز کرده است. مصوبه اخیر هیئت دولت مبنای انتشار گواهی‌های سپرده نفت خام و می‌عانات گازی را در بورس انرژی فراهم آورده و این ابزار مالی، مرز‌های سنتی بین اقتصاد نفت و عموم مردم را از بین برده است.

مالکیت یک بشکه نفت با یک گواهی

محمد نظیفی، مدیرعامل بورس انرژی ایران، در تشریح این سازوکار تأکید کرد که هر گواه‌ی سپرده معادل مالکیت یک بشکه نفت خام است. وی بیان داشت این ویژگی بنیادین، اقتصاد انرژی را از حوزه اختصاصی نهاد‌های حکومتی خارج کرده و در دسترس هر شهروندی قرار می‌دهد که کد سجام و کد سهامداری داشته باشد. معامله از طریق کارگزاری‌های مجاز امکان‌پذیر است و سقف یا کف حداقل برای سرمایه‌گذاری مردم پیش‌بینی نشده است.

دو مسیر معامله انبار و پیش‌فروش

اجرای طرح بر دو محور استوار شده است. گروه اول، نفت خام انبارشده در مخازن است که بستر انتشار گواه‌ی سپرده را می‌سازد. گروه دوم، نفت خام قابل تحویل در آینده است که در قالب اوراق سلف نفتی عرضه می‌شود. این دوگانه‌سازی، انعطاف‌پذیری بازار را افزایش داده و هم‌زمان مسیر تازه‌ای برای فروش مستقیم نفت خام توسط شرکت ملی نفت ایران ایجاد می‌کند. پالایشگاه‌ها و مشتریان داخلی و خارجی، خریداران اصلی این اوراق خواهند بود.

تأمین مالی طرح‌های بالادستی

نظیفی اشاره کرد که علاوه بر دموکراسیزه‌سازی دسترسی به نفت، این مکانیزم می‌تواند منبع تأمین مالی پروژه‌های توسعه‌ای بالادستی صنعت نفت باشد. جریانی که تا پیش از این تنها در اختیار نهاد‌های بزرگ بود، اکنون با مشارکت سرمایه‌های مردمی تقویت می‌شود. منتظر ابلاغ آیین‌نامه اجرایی دولت هستیم و با حمایت وزارت اقتصاد و سازمان بورس و اوراق بهادار، راه‌اندازی سریع پیش‌بینی می‌شود.

این تحول تنها یک ابزار مالی جدید نیست، بلکه تغییر قراردادی در رابطه میان مردم و ثروت معدنی کشور است. وقتی شهروندان بتوانند مستقیما از ارزش‌افزودن نفت بهره‌برند، پایش شفافیت و کارایی بازار انرژی نیز به شکل ذاتی تقویت می‌شود و فشار بر می‌انه‌گرها و رانت‌جویان افزایش می‌یابد.

آغاز معاملات، نقطه عطفی خواهد بود که در آن نفت خام از کالای استراتژیک انحصاری به دارایی قابل معامله برای همه تبدیل می‌شود. پیش‌رو، چالش اصلی اجرای به‌زمان آیین‌نامه و ایجاد اعتماد عمومی در پایداری این بازار است، اما اگر فرآیند با شفافیت پیش رود، الگو برای سایر حامل‌های انرژی از جمله برق و گاز نیز قابل تعمیم خواهد بود.