تأثیر فشارهای تجاری ایالات متحده

چرا صنعت تراشهسازی ژاپن از اوج به انحطاط رسید و تلاش برای احیا

در دهه ۱۹۸۰ میلادی صنعت تراشهسازی ژاپن در اوج قدرت قرار داشت و این کشور به یکی از بزرگترین تولیدکنندگان تراشههای الکترونیکی جهان تبدیل شده بود. در سال ۱۹۸۸ میلادی ژاپن نزدیک به نیمی از تولید جهانی تراشه را بر عهده داشت و در سال ۱۹۹۰ میلادی شش شرکت ژاپنی در میان ده تولیدکننده برتر جهان حضور داشتند.

تأثیر فشارهای تجاری ایالات متحده

با تشدید تنشهای تجاری و فشارهای ایالات متحده در حوزههایی نظیر منسوجات، فولاد و خودروسازی، ژاپن به تدریج به سمت انفعال رفت و این فشارها به طور جدی بر صنعت تراشهسازی تأثیر گذاشت. یکی از عوامل مهم کاهش سهم ژاپن، امضای توافقنامه تراشهسازی ژاپن و ایالات متحده بود که مستقیما بر این صنعت اثر گذاشت و منجر به کاهش تولید و افت قدرت رقابتی شد.

عدم تطبیق با مدل فابلس و فاندری

کویچی هاگیودا، وزیر سابق اقتصاد، تجارت و صنعت ژاپن، معتقد است که علاوه بر فشارهای خارجی، اشتباهات استراتژیک داخلی نیز در این انحطاط نقش داشته است. شرکتهای ژاپنی بر مدل سنتی یکپارچه (آیدیام) تمرکز داشتند و به مدل تقسیم کار طراحی و تولید که توسط تایوان و بهویژه شرکت TSMC رواج یافت، توجه نکردند. در حالی که اینتل و سامسونگ با درک این تغییر و بهرهگیری از مدلهای جدید توانستند رقابتپذیری خود را حفظ کنند، شرکتهای ژاپنی واکنش مناسبی نشان ندادند و فرصتها را از دست دادند.

کاهش سهم جهانی به کمتر از ده درصد

تا سال ۲۰۲۰ میلادی سهم ژاپن در بازار جهانی تراشهها به کمتر از ۱۰ درصد افتاد و هیچ شرکت ژاپنی در لیست تولیدکنندگان برتر جهان باقی نماند. این کاهش ناشی از ناتوانی در سازگاری با پیشرفتهای سریع فناوری و تقاضای بازار جهانی بود.

اقدامات احیای صنعت و جذب سرمایهگذاری

از آوریل ۲۰۲۰ میلادی دولت ژاپن برای مقابله با کمبود جهانی تراشه و تقویت زنجیره تأمین داخلی، حمایت از سرمایهگذاریهای داخلی را آغاز کرد. حدود ۱۳.۳ درصد از شرکتهای ژاپنی که کارخانههای خود را به خارج منتقل کرده بودند، تصمیم به بازگشت تولید به داخل کشور گرفتند. در فوریه ۲۰۲۱ میلادی شرکت TSMC اعلام کرد که ۱۸۶ میلیون دلار برای تأسیس زیرمجموعهای در ژاپن به منظور تحقیق در بستهبندی پیشرفته سهبعدی اختصاص میدهد. دولت ژاپن نیز یارانه ۴۷۶ میلیارد ینی برای ساخت کارخانه TSMC در استان کوماموتو با ظرفیت ماهانه ۵۵ هزار تراشه در تکنولوژی ۱۰ تا ۲۰ نانومتری تخصیص داد.

همکاری استراتژیک با ایالات متحده برای تراشه دو نانومتری

در مه ۲۰۲۴ میلادی ژاپن و ایالات متحده توافق کردند تا قابلیتهای تولید نیمههادی را تقویت کرده و همکاری در تولید پیشرفته را گسترش دهند. این توافق شامل برنامهریزی برای راهاندازی پایگاه تولید تراشه دو نانومتری در ژاپن تا سال ۲۰۲۵ میلادی است. دولت ژاپن همچنین بودجهای برای حمایت از تحقیقات شرکتهای داخلی در فناوری تراشهسازی نسل بعد تخصیص خواهد داد. این اقدامات نشان میدهد که ژاپن عازم است با بهرهگیری از همکاریهای بینالمللی و سرمایهگذاریهای داخلی، مجددا به عنوان بازیگر مهم در صنعت تراشهسازی پیشرفته ظهور یابد.