تحقیق جدید: «زیج حاکمی» منبعی ارزشمند برای تاریخ رصدگری سدههای اول اسلامی
به گزارش خبررسان، پژوهشی از یونس کرامتی در پژوهشکده تاریخ علم دانشگاه تهران با بررسی «زیج حاکمی کبیر» ابن یونس (قرن ۴ قمری) نشان میدهد این اثر نهتنها دادههای نجومی دقیق، بلکه گزارشهای منحصربهفردی از رصدهای اخترشناسان پیشین چون ماهانی، خاندان اماجور و احمد نهاوندی دارد که در سایر منابع باقی نماندهاند.
مطالعه روایتی متفاوت از شیوه کار ابن یونس ارائه میکند: رصدهایش بیشتر در محیط شخصی و با ابزارهای قابل جابهجایی انجام شده، نه در رصدخانه دولتی مجهز. او ۳۰ گرفت (۱۰ خورشیدگرفت و ۲۰ ماهگرفت) ثبت کرده که بخشی از آنها تنها منبع شناخت رصدهای پیشین است و بعدها در محاسبات تغییرات حرکت ماه مورد استفاده قرار گرفتهاند.
دقت رصدهای ابن یونس و مقایسه دادههای پیشین (از جمله بطلمیوس) به تصحیح جداول نجومی کمک کرده است. پژوهش برای تکمیل اطلاعات از متون ابوریحان بیرونی نیز بهره برده و گزارشهای مربوط به رصدهای ایرانی در جندیشاپور، سمرقند و نیشابور را برجسته میسازد. «زیج حاکمی» بدینترتیب سندی کلیدی برای مطالعه تاریخ علم و انتقال دانش نجومی در جهان اسلام محسوب میشود.