الگوی مصرف آنتیبیوتیک در ایران انحراف از استانداردهای جهانی دارد

به گزارش خبررسان سازمان جهانی بهداشت با شعار سلامت یکپارچه و اقدام یکپارچه به مهار مقاومت میکروبی فراخوانده است که نه تنها حوزه درمان انسان را در بر میگیرد بلکه سلامت حیوانات، تولید غذا و محیط زیست را نیز شامل میشود. نازیلا یوسفی مدیرکل دفتر پایش و نظارت بر مصرف فرآوردههای سلامت سازمان غذا و دارو تأکید کرد که مقاومت میکروبی یکی از جدیترین تهدیدهای سلامت عمومی در مقیاس جهان محسوب میشود و اثربخشی داروهای حیاتی را به شدت کاهش میدهد.
طبقهبندی آنتیبیوتیکها و شاخصهای مصرف
نظام سازمان جهانی بهداشت آنتیبیوتیکها را در سه گروه دسترسی، مراقبت و ذخیره دستهبندی کرده است. بر اساس توصیههای این سازمان حداقل هفتاد درصد مصرف باید تعلق به گروه دسترسی داشته باشد که شامل داروهای انتخاب اول برای عفونتهای شایع است. گروه مراقبت نیازمند نظارت بیشتر و گروه ذخیره برای عفونتهای ناشی از میکروبهای مقاوم و شرایط خاص حفظ میشود.
وضعیت موجود در کشور
بررسی الگوی مصرف در ایران نشان میدهد که ترکیب مصرف با وضعیت مطلوب مورد انتظار سازمان جهانی بهداشت فاصله قابلتوجهی دارد. سهم بالای گروه مراقبت در مقایسه با گروه دسترسی ضرورت بازنگری جدی در الگوی تجویز را آشکار میسازد. این مسئله تنها یک موضوع آماری نیست بلکه شاخصی مهم برای ارزیابی کیفیت مصرف و ضرورت مداخله هدفمند در نظام تجویز محسوب میشود.
مصرف غیرمنطقی آنتیبیوتیکها بهویژه تجویز نامناسب برای بیماریهای ویروسی مانند سرماخوردگی و آنفلوانزا فاقد اثربخشی درمانی است و مستقیما به افزایش مقاومت میکروبی کمک میکند. انتخاب دارو باید بر اساس تشخیص صحیح، شواهد علمی و دستورالعملهای درمانی انجام شود تا تناسب با نوع عفونت و شرایط بالینی بیمار برقرار باشد.
مقابله با این تهدید نیازمند همکاری هماهنگ میان نظام سلامت، دامپزشکی، کشاورزی و محیط زیست است. مدیریت مصرف در کنار پیشگیری از عفونتها، تشخیص دقیق و مدیریت پسماندهای دارویی باید بهعنوان اجزای یک برنامه جامع دنبال شود. حفظ اثربخشی آنتیبیوتیکها سرمایهای برای سلامت امروز و نسلهای آینده است که مسئولیتپذیری همه ارکان نظام سلامت و مشارکت مردم را میطلبد.
اصلاح الگوی مصرف تنها با کاهش حجم دارو محقق نمیشود بلکه به تغییر بنیادین در شیوه تجویز و مصرف در تمام بخشهای مرتبط وابسته است. انتخاب صحیح دارو، تجویز بهموقع و مصرف متناسب با نیاز واقعی بیمار اهداف اصلی مدیریت مصرف محسوب میشوند که دستیابی به آنها نیازمند تلاش مستمر و هماهنگ است.