صدرالدین عینی؛ شناسنامه فرهنگی تاجیکان

صدرالدین عینی و شناسنامه فرهنگی تاجیکان

به گزارش خبررسان، صدرالدین عینی از چهره‌های ماندگار ادبیات و فرهنگ در تاریخ آسیای مرکزی و جهان محسوب می‌شود. آشنایی با زندگی، آثار و نقش او در حفظ هویت تاجیکستان برای هر کسی که به زبان فارسی دلبستگی دارد، امری ضروری است؛ چرا که آثار او دریچه‌ای بر تاریخ و تمدنی است که در ادوار مختلف روابط فرهنگی و سیاسیTenacious داشته است.

نقش عینی در تداوم هویت فارسی‌زبانان

از منظر دیگر، به دلیل اهمیت جایگاه عینی، آثارش مخاطب را با تلاش‌های فارسی‌زبانان برای نگهداری هویت منطقه تحت حاکمیت شوروی آشنا می‌سازد. آن بخش از آثار عینی که جامعه فرارود را در قرن گذشته بازتابانده، راهنمای شناخت ایرانیان از عادات و سنن مشترک با همزبانان آسیای مرکزی و همچنین آشنایی با گویش تاجیکی-فارسی است.

عینی را می‌توان شناسنامه فرهنگی تاجیکان در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم معرفی کرد؛ نویسنده و متفکری که آثارش روشنگر مسائل تاریخی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی دوران خود است. این آثار بی‌شک حاصل فکر خلاقانه او، تحت تأثیر ادبیات کلاسیک فارسی، روسی و اروپایی، و بیانگر عشق و نفرت مؤلف به دو حکومت بلشویکی روسیه و امارت بخارا می‌باشند.

زیست‌نامه و преобраз‌های کلیدی

عینی در سال ۱۲۵۷ خورشیدی در روستایی نزدیکی بخارا متولد شد. در دوران حکومت امیر عالم‌خان و با آغاز انقلاب بلشویکی در روسیه، به دلیل فعالیت‌های فرهنگی که از نظر حاکمان نامسند بود، مدتی زندانی گردید و در زندان ۷۵ تازیانه تحمل کرد. از مهم‌ترین آثار او که از سرآمدان ادبیات شوروی تاجیک است، می‌توان به «مرگ سوداخور»، «یادداشت‌ها» و «نمونه ادبیات تاجیک» اشاره کرد. او در سال ۱۳۳۰ به عنوان نخستین رئیس فرهنگستان علوم تاجیکستان برگزیده شد و سرانجام در ۲۴ تیرماه سال ۱۳۳۳ در شهر دوشنبه درگذشت و در همانجا به خاک سپرده شد.

رابطه ایرانیان و تاجیکان

ایرانیان و تاجیکان را می‌توان هم‌زبانان جداافتاده وطن فارسی معرفی کرد. با وجود سنت، فرهنگ و زبان مشترک، شناخت عموم ایرانیان از تاجیکستان به علت مرزهای جغرافیایی و فاصله جغرافیایی، همچنان محدود است. با توجه به نقش پراهمیت عینی، در سال‌های اخیر تلاش‌هایی برای معرفی او به ایرانیان و فارسی‌زبانان صورت گرفته که از مهم‌ترین این آثار می‌توان به «یادداشت‌های صدرالدین عینی» و «نامه‌های ابوالقاسم لاهوتی و صدرالدین عینی» به تلاش محسن فرح‌بر اشاره نمود.

کتاب «اخگر انقلاب» و گزیده آثار

در ادامه این कोशिश‌ها، کتاب دیگری با عنوان «اخگر انقلاب» منتشر شده که با هدف معرفی خلاصه‌ای مفید از بهترین آثار عینی، به کوشش آراش ایرانپور تدوین گردیده. نام این کتاب برگرفته از سروده‌ای از عینی است:

از اخگر انقلاب ما سوخت
دنیای ستمگران چو خاشاک
افسوس مخور که سوخت عالم
در گویی که خس کم و جهان پاک

کتاب «اخگر انقلاب» شامل نمونه‌هایی از شعرها و مقالات عینی است که از سال ۱۹۱۹ تا ۱۹۴۸ میلادی در نشریات متنوع شوروی سابق چاپ شده بودند. در مقدمه کتاب آمده: «مجموعه حاضر یک هدف اساسی دارد: نشان دادن مشارکت‌های فعال صدرالدین عینی در ساخت تاجیکستان، در زنده کردن زبان ساده ما، در ایجاد ادبیات و مدنیتی نوین انقلابی، بیان تلاش‌های عینی در بیداری و خودشناسی ملت تاجیک و سایر مسائل.»

این مجموعه از دو بخش تشکیل شده: بخش نخست نمونه اشعار انقلابی وی و بخش دوم شامل مقالات و طنزهای نویسنده است که هر سطرش سرشار از صداقت و حس وفاداری عمیق نسبت به خلق و دولت شوروی می‌باشد.

نمونه‌ای از شعر «انقلاب سرخ»

«انقلاب سرخ» از جمله سروده‌های عینی در این کتاب است که در هم‌سویی با «انقلاب سرخ» ابوالقاسم لاهوتی در سال ۱۹۲۲ سروده شده:

در آتش ستم جگرم شد کباب سرخ
از خون مستبد قدحی ده شراب سرخ
از انقلاب سرخ رسید این خطاب سرخ!
کای ظلم‌دیدگان، سرِ شاه و حساب سرخ! …

کتاب «اخگر انقلاب» در ۲۰۰ نسخه از سوی انتشارات نگارستان اندیشه منتشر شده و در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفته است.