مصرف شیرخشک دو برابر شده در حالی که تولدها به نصف رسیده

به گزارش خبررسان، پارادوکسی شگفت‌انگیز در تور تغذیه نوزادان ایران شکل گرفته که ناظرین را به تفکر عمیق وادار می‌کند. شهرام شعیبی، مدیرکل فرآورده‌های طبیعی و مکمل و شیرخشک سازمان غذا و دارو، در گفتگو با ایفدانا، ابعاد این پدیده را با ارقامی شفاف به چالش کشید که ذهن هر مخاطب را به سمت پرسش‌های بنیادین می‌راند.

شعیبی توضیح داد که در سال‌های پیشین، زمانی که تقریبه یک می‌لیون و پانصد هزار نوزاد به دنیا می‌آمدند، مصرف سالانه شیرخشک در محدوده چهل تا چهل و پنج می‌لیون قوطی برآورد می‌شد. اما در حال حاضر، با آنکه تعداد تولد‌ها به کمتر از هشتصد هزار مورد کاهش یافته، حجم مصرف به شکلی ناگ‌هانی فراز نود و دو می‌لیون قوطی را طیده است. این دو برابر شدن تقاضا در برابر نصف شدن جمعیت هدف، معمايی است که فرا‌تر از توضیحات معمولی قرار دارد.

نکته‌ی حیاتی که وی بر آن تأکید کرد، این است که سیستم توزیع مبتنی بر کد ملی کودک، همچنان نتوانسته سد مانعی در برابر ارقام بالا باشد. این واقعیت، ضرورت شناسایی مسیر‌های احتمالی خروج این محصول استراتژیک از شبکه رسمی توزیع را به تی غیر‌قابل انکار تبدیل کرده. باید با دقت جراحی مشخص گردد که چه می‌زان از این مصرف، واقعی و موجه است و چه بخشی ریشه در انحراف‌های زنجیره توزیع یا مصارف غیر‌واقعی دارد.

از منظر تحلیلی، این شکاف بین جمعیت و مصرف، نشان‌دهنده‌ی شکست نسبی در مدیریت تقاضا و فرهنگ‌سازی تغذیه‌ای است. سال‌ها پیش، برنامه‌های منسجم و پیوسته برای ترویج شیر مادری اجرا می‌شدند که نتایج ملموسی در کاهش وابستگی به شیر مصنعی داشت. اما به نظر می‌رسد در سال‌های اخیر، این اولویت حیاتی در حاشیه‌ی سیاست‌های سلامت عمومی به حاشیه رانیده شده باشد. بازگرداندن شیر مادری به مرکز توجه، نه تنها از منظر اقتصادی، که از منظر امنیتی تغذیه‌ی، ضرورتی فوری و غیر‌قابل انکار است.

شعیبی همچنین به نقشه‌یی کشور اشاره کرد و خاطرنشان ساخت ایران در گذشته، ظرفیت صادرات شیرخشک را داشته، اما امروز با وجود زیرساخت‌های تولیدی، تأمین نیاز داخلی نیز با چالش‌های جدی روبرو شده است. این معکوس شدن وضعیت، پیامد مستقیم عدم تطابق بین سیاست‌های تولید، مصرف و توزیع است. بازنگری جامع در این سه محور، دیگر گزینه‌ای انتخابی نیست، بلكه ضرورتی استراتژیک برای حفظ امنیت غذایی نوزادان است.

در جمع‌بندی، باید پذیرفت که ارقام حاضر، تنها آمار‌های خشک نیستند، بلكه آینه‌ی واقعیت‌های ساختاری در زنجیره ارزش شیرخشک‌اند. مقابله با این روند، نیازمند اراده‌ی سیاسی، نظارت هوشمند و فرهنگ‌سازی عمیق است تا شیر مادری، حق طبیعی هر نوزاد، مجددا جایگاه شایسته‌ی خود را در سبد تغذیه‌ی کشور یابد.

متخصصان اقتصاد سلامت معتقدند که ریشه‌یی این پدیده، در نوسانات قیمتی و سیاست‌های حمایتی است که به نفع تولیدکنندگان داخلی تدوین شده‌اند. وقتی قیمت شیرخشک در بازار آزاد، چندین برابر نرخ دولتی تعیین می‌شود، انگیزه‌ی قوی برای انحراف کالا از شبکه توزیع مرجع به سمت کانال‌های موازی فراهم می‌شود. این خلأ قیمتی، موتور محرک قاچاق و فروش غیر‌مجاز را تقویت کرده و نظارت را به چالش می‌کشد.

سازمان غذا و دارو در پاسخ به این چالش، طرح‌های نوین ردیابی دیجیتال را روی کار آورده است. با استفاده از سامانه‌های مبتنی بر بلاکچین و کدگذاری منحصر به فرد بر روی هر قوطی، تلاش می‌شود مسیر حرکت کالا از خط تولید تا دست مصرف‌کننده نهایی، به صورت لحظه‌ای پایش شود. این زیرساخت فناوری، می‌تواند در شناسایی نقاط نشت و متقاضیان غیر‌مجاز، نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا نماید.

همزمان، جامعه پزشکی و سازمان‌های غیر‌دولتی، حملات تبلیغاتی سیو برند‌های شیر مصنعی را عامل اصلی تغییر الگو‌های تغذیه می‌دانند. تبلیغات هدفمند در فضای مجازی و تلویزیون، مادران را تحت تأثیر روانی قرار داده و باور کاذبی را تقویت کرده که شیر مصنعی، جایگزین کامل و بی‌ریسک شیر مادری است. مقابله با این تبلیغات، نیازمند قانون‌گذاری سخت‌گیرانه و پایش مداوم محتوا است.

در بعد بین‌المللی، ایران با وجود پتانسیل تولید، اکنون به واردات وابسته شده تا تقاضای داخلی را جبران نماید. این وابستگی، کشور را در برابر نوسانات ارزی و تحریم‌های بانکی، آسیب‌پذیر ساخته است. بازگرداندن خودکفایی تولیدی، در کنار مدیریت هوشمند تقاضا، تنها راهکار پایدار برای خروج از این بحران ساختاری است.

در نهایت، حل این معما، فرا‌تر از وظیفه یک سازمان است و نیازمند هم‌افزایی وزارت‌های بهداشت، صمت، اقتصاد و جهاد کشاورزی است. تشکیل یکشورای عالی هماهنگی با اختیارات اجرایی، می‌تواند سیاست‌های پراکنده را به یک استراتژی منسجم تبدیل نماید. تنها با دیدگاه نظام‌مند و فرا‌مرزی، می‌توان تضمین کرد که هر قوطی شیرخشک، به دست کودکی برسد که واقعا به آن نیاز دارد.