چین با برنامه‌ریزی تطبیقی زنجیره ارزش در خودروهای برقی از اروپا جلو افتاد

رضا موسایی کارشناس اقتصادی با استناد به پژوهش کورنل بان توضیح می‌دهد که چرا اروپا با وجود پیشینه صدساله در مهندسی موتور‌های احتراقی، در گذار به خودرو‌های برقی از چین عقب مانده است. بان دلایل را نه در یارانه‌های ناعادلانه و نه در سرمایه‌داری آزاد‌تر چینی می‌جوید، بلکه بر هم‌تکاملی برنامه‌ریزی دولتی و استراتژی بنگاه‌ها تأکید دارد.

چین از طریق تدوین فهرست سفید تأمین‌کنندگان باتری، پیوند یارانه‌ها به شاخص‌های عملکردی، راهبری صندوق‌های صنعتی و سیاست‌های تقاضامحور مانند واگذاری پلاک رایگان و محدودیت‌های سخت‌گیرانه برای خودرو‌های احتراقی، شبکه‌ای از تشویق‌ها و محدودیت‌ها ایجاد کرد که شرکت‌های خصوصی نظیر، CATL و را به سرمایه‌گذاری‌های پرریسک و مقیاس بزرگ سوق داد. در مقابل، اروپا با حمایت‌های دیرهنگام، پراکنده و بی‌شرط از تقاضا و فقدان فشار‌سازی سیستماتیک بر تولیدکنندگان روبرو شد؛ پروژه نمونه‌ای عینی از عدم وجود مکانیزم تثبیت در برابر چالش‌های مقیاس‌پذیری است.

این تجربه دو اصلاح نظری را به همراه دارد نخست، تخریب خلاق شومپی‌تری در گذار‌های بزرگ فناورانه به‌صورت خودبه‌خود محقق نمی‌شود و بنگاه‌های مسلط با دارایی‌های غرق‌شده مقاومت می‌کنند. دوم، تفکیک سیاست صنعتی افقی و عمودی ناکافی است و چین ترکیبی از ابزار‌های هر دو را در بستری زمانی مشخص و با بازخورد مستمر به کار گرفت. اروپا دچار شکست هماهنگی دموکراتیک شد و پدیده گرین‌لش باعث کند و رقیق شدن گذار سبز گردید.

پیامد‌ها برای اقتصاد‌های در حال توسعه روشن است گذار‌های سبز فرصت جهش اقتصادی فراهم می‌آورند به شرط مدیریت هماهنگی زنجیره ارزش توسط دولت. مالکیت خصوصی مانع سیاست صنعتی فعال نیست، بلکه حاکمیت در اعمال شرط‌گذاری و پایش ضروری است. دموکراسی و برنامه‌ریزی صنعتی با نهاد‌های واسطه‌ای می‌توانند هم‌سو باشند. اروپا باید بپذیرد که مدل مقررات‌محور دهه ۱۹۸۰ برای رقابت در صنایع نوظهور کفایت نمی‌کند و برنامه‌ریزی تطبیقی ضرورتی حیاتی برای بقا شده است.