گامی تازه در درمان نابینایی/ بازسازی رگ‌های خونی شبکیه با سلول‌ بنیادی

رکورد تازه‌ای در حوزه پزشکی ثبت شد؛ در این راستا، محققان دانشگاه دوک موفق شدند سلول‌های بنیادی انسانی را به سلول‌های شبکیه شبیه‌سازی کنند. این دستاورد می‌تواند زمینه‌ساز راه‌حلی برای درمان بیماری‌های عروقی چشم و بازسازی بافت‌های آسیب‌دیده شبکیه شود.

در مرحله آزمایشی، این سلول‌ها به موش‌های مبتلا به بیماری‌های شبکیه تزریق شدند و نتایج نشان دادند که این سلول‌ها به ایجاد شبکه‌های عروقی مشابه نمونه‌های طبیعی کمک کردند و به بازسازی بافت‌های آسیب‌دیده شبکیه اقدام کردند. محققان همچنین نشان دادند که این سلول‌ها در شرایط آزمایشگاهی قادر به ایجاد بافت عروقی شبکیه هستند؛ این توانایی می‌تواند به مدل‌سازی و مطالعه بیماری‌های مختلف چشمی کمک کند.

شارون گرچت، استاد مهندسی زیست‌پزشکی دانشگاه دوک، می‌گوید: «بیماری‌های عروقی شبکیه یک چالش بزرگ پزشکی هستند. ما با استفاده از سلول‌های بنیادی انسانی، توانستیم سلول‌هایی را تولید کنیم که شبیه سلول‌های موجود در شبکیه هستند. این سلول‌ها می‌توانند زمینه‌ساز روش‌های درمانی نوین برای مبارزه با این بیماری‌ها شوند.»

شبکیه چشم مشابه مغز دارای مانع‌های خونی است که ورود و خروج مواد مختلف را کنترل می‌کنند. این مانع اگرچه از شبکیه در برابر عوامل بیماری‌زا محافظت می‌کند، اما درمان آسیب‌های این بخش را نیز دشوار می‌سازد.

این ساختار از شبکه‌ای متراکم از سلول‌های بنیادی تشکیل شده که دیواره داخلی رگ‌های خونی را می‌سازند و با سلول‌های تخصصی دیگر همکاری می‌کنند. از آنجا که این سلول‌ها تنها در شبکیه یافت می‌شوند، بازسازی طبیعی آنها بسیار دشوار است.

پارکر اسوین، یکی از محققان، می‌گوید: «تخریب این شبکه عروقی می‌تواند به طیف گسترده‌ای از بیماری‌های منجر به نابینایی شود. توانایی تولید این سلول‌ها از ابتدا می‌تواند ابزار ارزشمندی برای محققان و توسعه‌دهندگان درمان‌های جدید باشد.»

در حال حاضر، سلول‌های بنیادی شبکیه از نمونه‌های بیماران استخراج و در آزمایشگاه تکثیر می‌شوند؛ اما این فرایند هزینه‌بر و محدود است. به همین دلیل، محققان تلاش کردند این سلول‌ها را از سلول‌های بنیادی پرتوان القایی تولید کنند.

برای تولید این سلول‌ها، محققان ابتدا سلول‌های بنیادی پرتوان القایی را به سلول‌های بنیادی عمومی تبدیل کردند و سپس با استفاده از فاکتورهای رشد، آنها را به سلول‌های بنیادی شبکیه تغییر دادند.

در آزمایش‌های انجام‌شده، این سلول‌ها قادر به ایجاد بافت عروقی شبکیه بودند و همچنین در شرایط مشابه رتینوپاتی دیابتی، رفتار آنها امکان مطالعه دقیق‌تر بیماری را فراهم کرد.

در مرحله نهایی، محققان این سلول‌ها را به موش‌هایی با رگ‌های خونی شبکیه آسیب‌دیده تزریق کردند و نتایج نشان داد که سلول‌های جدید با موفقیت در بافت موجود ادغام شده و به شکل‌گیری رگ‌های خونی سالم و تقویت سد محافظ شبکیه کمک کردند.