بیماری اجتماعی که شهید مطهری دلواپس آن بود

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبررسان از تنسیم، کتاب «ادبستان مطهر» که به تازگی چاپ دوم آن در دسترس علاقه‌مندان به مباحث تربیتی قرار گرفته، از جمله مجموعه کتاب‌های نشر معارف است که در حوزه پرورش اسلامی با تکیه بر آرای شهید مرتضی مطهری انتشار شده است. کتاب حاضر به قلم روح‌الله شهریاری در شش فصل تدوین و انتشار شده است. نویسنده کتاب را با مطرح مباحث کلی از جمله تعریف پرورش، تفاوت پرورش با آموزش، آداب، اخلاق و صنعت، الزام پرورش، منفعت پرورش و اقسام آن آغاز می‌کند و در ادامه، به مبانی پرورش در دو مبحث قیمت‌شناختی و انسان‌شناختی می‌پردازد.

🔗 بیشتر بخوانید: انتشار کردن فراخوان دومین کنگره ملی شعر 11 هزار شهید اصناف_خبررسان

سومین فصل از کتاب حاضر به ساحات پرورش تعلق دارد که در چهار حوزه ساحت جسمانی، ساحت عقلانی، ساحت غریزی و ساحت اخلاقی مورد بازدید قرار گرفته و در ادامه، عوامل درونی و بیرونی پرورش در فصل چهارم نقل شده است. پنجمین فصل از کتاب نیز به اصول پرورش ناظر بر والدین، فرزندان و عمل تربیتی تعلق دارد و نویسنده در ششمین فصل کتاب نیز راه حلهای پرورش را به گفتن حسن ختام کتاب خود در نظر گرفته است.

کتاب «ادبستان مطهر» در واقع کوششی در راه ارائه منسجم، منضبط و جامع اندیشه‌های تربیتی استاد شهید مرتضی مطهری(ره) در بعد عمل تربیتی است. کتاب حاوی کاربردی، رویکردی ناظر به فرزند و نظری روان‌شناختی دارد.

🔗 بیشتر بخوانید: سریال «قرارگاه نصرت» در مرحله های پایانی/نسخه سینمایی در راه_خبررسان

به باور نویسنده؛ بی‌تردید استاد شهید مرتضی مطهری(ره) در زمره مربیان ربانی است که در سه بعد علمی، عملی و اجرایی صلاحیت‌های ملزوم جهت حایت مقام پرورش‌گر را کسب کرده است. از یک سو دارای اندیشه‌ای منضبط، جامع، عمیق و برگرفته از معارف قرآنی، حدیثی و حکمی است و از دیگر سو به طهارت و تهدیب نفس موفق شده بود و نیز اصالت پرورش‌گری را به نیکویی مراقبت کرده و همچنین متذکر می‌شدند. این ویژگی‌ها، از ایشان معلم تربیتی ساخته است که برای همیشه تاریخ می‌تواند به دلیل و رأي او تمسک جست و کام تشنگان را سیراب کرد.

پرورش در اسلام از جایگاه بسیار بالایی برخوردار است و به گفته یکی از مهم‌ترین ارکان جامعه اسلامی دریافت می‌شود. در واقع، مقصد غایی اسلام، تزکیه و پرورش نفوس است. قرآن کریم، پیامبران را مربیانی می‌داند که آمده‌اند تا انسان‌ها را به سوی کمال هدایت کنند. آیات تعداد بسیاری در قرآن و روایات بسیاری از پیامبر اسلام (ص) و ائمه اطهار (ع) بر اهمیت پرورش و پرورش انسان‌ها دلالت دارند.

🔗 بیشتر بخوانید: برای رضا توکلی بازیگر سینما و تلویزیون دعا کنید_خبررسان

چرا «ادبستان مطهر» را باید خواند؟

قرائت قرآن، گفتن احکام و دستورات دینی، ارائه الگوهای عملی و تشکیل محیط تربیتی از جمله محورهای مهم تربیتی در جامعه اسلامی در گذشته بوده است که در مراکز مهم پرورش از جمله مساجد ترویج داشته است. بر همین مبنا، Effects بسیاری چه از سوی اندیشمندان چه از سوی ادبا در حوزه ادبیات enseñamiento نوشته شد که مقصد غایی همه آنها، پرورش نسل انسان و نسل تازه بود. با این حال، آشنایی با علوم جدید و تلفیق علم و دین و راه‌اندازی مدارس جدید این امکان را فراهم کرد تا حوزه آموزش و پرورش نیز با مطرح مباحث جدید و از نظر دیگر، به صورت دسته‌بندی‌شده و ساختارمند، در دسترس عموم قرار گیرد. از این منظر، آرای شهید مطهری می‌توان آغازگر راه جدیدی در حوزه آموزش و پرورش اسلامی معارف کرد.

ایشان با ارائه دیدگاه‌های جامع، نوآورانه و کاربردی در حوزه پرورش، نقش بسزایی در گسترش و ترقی این حوزه ایفا کرده است. آرای ایشان به گفته یک منبع مورد ارزش برای پرورش نسل‌های آینده، دائماً مورد توجه اندیشمندان و مربیان بوده و خواهد بود. نگاه جامع به انسان، پافشاری بر عقل و آگاهی، پافشاری بر آزادی و اختیار و از همه مهمتر دقت به شرایط زمان از جمله ویژگی‌های آرای شهید مطهری در این عرصه است که وجه تفاوت اندیشه‌های ایشان با اندیشمندان پیشین به حساب می‌آید. ایشان با در نظر گرفتن خلاهای این حوزه، از کم بودن منابع مفید علمی که در مسیر تهذیب و پرورش کام تشنگان معارف اسلامی را سیراب کند اظهار تاسف کرده و همچنین بر آن دسته از افرادی که کار در امر پرورش و تألیف منابع مفید جهت اجرای درست فرآیند پرورش را كمرಅں جایگاه علمی خود و دیگران می‌دانستند خرده گرفته و از این تفکر به گفتن یک «بیماری اجتماعی» یاد کرده‌اند.

این چنین استاد شهید بر تخصص علمی والدین و مربیان به شرط ملزوم و حیاتی پرورش‌گر پای می‌فشردند و متذکر می‌شدند که جهل، نادانی و عدم دقت به اصول آموزش و پرورش، ناخواسته موجبات سقوط فرزندان را فراهم می‌کند. به باور ایشان؛ دلیل بروز علائم تعداد زیادی از افراد تحصیل کرده از دین، به دلیل نقص مربیان آنها در بعد بینشی است؛ چرا که معارف دینی به شیوه صحیح به آنها آموزش داده نشده است؛ از همین جهت ایشان فهمیدن دلیل دین در آموزش و پرورش را برای مربیان این عرصه یک الزام می‌دانند و خود در این مسیر قدم برداشته، تلاش وافری برای ارائه دلیلتربیت اسلام صورت داده و کج فهمی‌ها و کج اندیشی‌های مسیر را متذکر شده‌اند:

«این بنده شخصاً سال‌ها است که این نوشته را حس کرده‌ام و ماموریت خود دانسته‌ام که فعالیت‌های مذهبی خود را تا حدودی که توانایی دارم در راه آموزش صحیح و معقول مفاهیم دین و مذهب متمرکز کنم. توانایی نشان داده است که این‌گونه فعالیت‌های زیاد ثمربخش است».

اهمیت آرای شهید مطهری در حوزه پرورش

استاد مطهری بی‌تردید در زمره عالیان بزرگ و تاریخ‌ساز اسلام است که دارای جامعیت در اندیشه و فکر است. از جمله با اهمیت ترین فعالیت‌های علمی و اندیشگی استاد- همان‌طور که خود فرموده و همچنین آثار او گواهی می‌دهد- مباحثی است که در حوزه آموزش و پرورش قرار دارد. شهید مطهری بیشتر از هر چیزی تلاش کرده تا خطوط پرورش صحیح و منطبق با اندیشه اسلامی را ترسیم کند؛ ضرورت که اکنون نیز همچنان به قوت خود باقی مانده و با توسع در اندیشه‌های تربیتی بر ارزشش افزوده شده است.

با این حال آرای تربیتی استاد مطهری به‌طور جامع و نیز منسجم و با رویکرد ناظر به عمل تربیتی تا به حال ارائه نشده است، به این جهت نویسنده با تدوین این کتاب تلاش کرده با بازدید کامل آثار استاد به طرحی منسجم و نیز جامع از آرای تربیتی استاد به‌ویژه در مباحث مغفول مانده همانند ابعاد روان‌شناختی آرای تربیتی استاد و همچنین مباحث ناظر به فرزندان دست یابد؛ از همین طریق مطالعه این کتاب خواننده را با آرای تربیتی ممتاز استاد به‌طور کامل آشنا می‌کند. تفاوت فعالیت تربیتی را با دیگر فعالیت‌هایی که امکان‌پذیر با امر پرورش خلط شوند در می‌یابد، او را با مبانی نزدیک پرورش اسلامی آشنا می‌کند، ساحات گوناگون پرورش و کارکردها و نسبت آنها با یکدیگر را در می‌یابد، عوامل و مانع‌های پرورش را بازدید می‌کند و به اهمیت آنها آگاه می‌شود. این‌گونه مخاطب با بیش از 40 روش تربیتی که بیش‌تر آنها حوز روان‌شناختی دارند، آشنا می‌شود.

تفاوت «ادبستان مطهر» با «آموزش و پرورش اسلامی»

در بازدید آرای تربیتی شهید مطهری به این نتیجه می‌رسیم که منفعت‌گیری از اندیشه‌های تربیتی استاد با چالش‌هایی روبه‌رو است. به گفته برخی کارشناسان؛ کتاب «آموزش و پرورش اسلامی» که با اهمیت بیشترین تأثیر تربیتی استاد محسوب می‌شود، حجم زیاد محدود و غیر منظمی از آرای تربیتی استاد را در بر دارد. این کتاب بدون تفکیک مباحث گوناگون ناظر به قیمت‌ها و نیز بدون تفکیک ساحات گوناگون پرورش از یکدیگر سامان داده شده است.

در همین رابطه تفکیک پرورش از اخلاق و پرورش اخلاقی و اختلاف بین پرورش اخلاقی و فلسفه اخلاق و فلسفه پرورش یکی از کارهای بایسته است که باید در این تغییر انجام شود. مهم‌تر آن که حجم قابل توجهی از آرای تربیتی استاد به‌طور پراکنده در کتب غیر مرتبط با مباحث پرورش و تهذیب، به‌نظر اصول فلسفه و روش رئالیسم، نقدی برمارکسیسم، فلسفه تاریخ، خدمات متقابل اسلام و ایران، عدل الهی، آینده انقلاب اسلامی و… درج شده است که الزام دارد گردآوری شود و به انضباط برسد.

مسئله دیگر آن که دقت نظر در دیدگاه‌های تربیتی استاد حکایت‌گر تسلط حوز روان‌شناختی، به‌ویژه در پیشنهادات و تجویزات تربیتی است. حوزی که در حوزه پرورش importância اختصاصی‌ای دارد و در اندیشه‌های بزرگان از علما کمتر به آن پرداخته شده است. این‌گونه واکاوی و دقت نظر در اندیشه‌های تربیتی استاد، ما را با حوز قابل توجهی از پیشنهادها و تجویزات ناظر به فرزندان روبه‌رو می‌کند. مباحث ناظر به پرورش فرزند investigation است که علی‌رغم ارزشش، بازدید آن در اندیشه‌های استاد تا کنون کاملا مغفول مانده است.

به گفته نویسنده «ادبستان مطهر»; نکات پیش از گفتار، نگارندهٔ این سطور را که تاičق مطالعه چندبارهٔ مجموعه آثار استاد داشته و سالیانی چند از دوران تحصیل خود در حوزه علمیه را به مطالعه، بازدید و فیش‌برداری از اندیشه‌های استاد مشغول بوده، بر آن داشت تا به فکر سامان دادن اندیشه‌های تربیتی استاد در طرحی نظاممند و مبتنی بر نکات پیش‌ گفتار برآید که حاصل آن کتاب حاضر است.

کودک باید کودکی کند

شهریاری مقصد غایی کتاب حاضر را تلاش برای برداشتن گامی هرچند مختصر ولی جامع و منسجم در راه معارف اندیشه‌های تربیتی استاد مطهری(ره) در بعد عمل تربیتی و با رویکردی ناظر به فرزند می‌داند، می‌داند. به گفته او؛ در انتخاب محتوای هر فصل به دیدگاه‌های بديع و ممتاز استاد اشاره شده و از ذکر مطالبی که به اقتضای زمان مکررا او گفت و گو و بازدید شده پرهیز شده و از ارائه مباحث صرفاً نظری اجتناب شده است.

در بخشی از کتاب در او گفت و گو «کودک باید کودکی کند» می‌خوانیم:

آدم کج سلیقه‌اشکار می‌شود که به خودشان یا به بچه‌شان که تحت كفالت پرورش‌شان است، سختی می‌آورد. انسان افراد را می‌بیند که می‌گویند می‌خواهم بچه‌ام را پرورش کنم. خوب، چطور می‌خواهی پرورش کنی؟ نمی‌گذارد بچه پنج شش ساله برود با بچه‌ها بازی کند، هر مجلسی که خود می‌رود، بچه را هم می‌برد برای اینکه پرورش شود، glove خنده او را می‌گیرد، glove خوراک او را می‌گیرد. بچه بزرگ می‌شود در حالی که احتیاجات طبیعی وجودش برآورده نشده است، مدام به او حرف‌های خداست، قیامت، آتش جهنم. تا در שנות بیست و چند سالگی، این قواهای ذخیره‌شده، این شهوت‌ها و تمایل‌های تخم‌نشده یک مرتبه زنجیر را پاره می‌کند. این بچه‌ای که شما دیدید در تأثیر تلقین پدر در ۱۲ سالگی نمازش ۲۰ دقیقه طول می‌کشید، نماز شب می‌خواند، دعا می‌خواند، یک بار می‌بینی در ۲۵ سالگی یک فاسق و فاجر از آب درمی‌آید که سرش ناپیداست.

بدبخت‌ترین کودکان

بدبخت‌ترین کودکان، آنهایی می‌باشند که والدین آنها، آنها را در ناز و نعمت پرورش می‌دهند و نمی‌گذارند سردی و گرمی دنیا را بچشند و پستی و בלندی جهان را لمس کنند. اینگونه کودکان در مواجهه با سختی‌ها حساس می‌شوند و در مواجهه با لذت‌ها بی‌تفاوت.

غنچه با زور گل نمی‌شود

هراس و ارعاب و تهدید، در انسان‌ها عامل پرورش نیست؛ چون پرورش به معنی پرورش دادن است. استعدادهای هیچ انسانی را از راه ترساندن، زدن، ارعاب و تهدید نمی‌توان پرورش داد، همان‌طور که یک غنچه گل را نمی‌شود به زور بهhape گل آورد، برای مثال غنچه را بکشیم تا گل بشود یا نهالی را که به زمین کرده‌ایم و می‌خواهد رشد بکند، با دست خودمان بگیریم به زور بکشیم تا رشد بکند. رشد آن به کشیدن نیست. اعمال زور آنجا سودمند نیست. …

پدر اگر خود نگه‌دار نباشد

آنجا که در قرآن فرموده است: «قوا انْفُسَکُمْ وَ اهْلیکُمْ» مسئله دیگری هم هست و آن این است: قرآن اگر می‌گفت: «یا ایها الذین امنوا قوا اهلیکم» اهل ایمان خاندان خودتان را نگه دارید، نوشته درست کامل حرف‌هاست. ولی وقتی فرمود: «قوا انْفُسَکُمْ وَ اهْلیکُمْ» خودتان و خاندانتان را نگه دارید، و اول «خودتان» را ذکر کرد، ضمناً اشاره به رابطه بین این دو هست، یعنی تا خودتان را نگه دارید نکنید آن‌ها را نمی‌توانید نگه دارید. من نماز نمی‌خوانم ولی بچه! تو نماز بخوان، نماز چیز خیلی خوب است! تو به من نگاه نکن اگر افترا می‌گویی، تو راستگو باش!

«نگاه نکن» سخن است. بعد این باور نیست که انسان خودش را نگه داری نکند و بتواند خاندانش را نگه دارد. مرحوم شیخ غلامرضا یزدى رضوان‌الله علیه که مرد بسیار بزرگ بود یک وقتی در یک منبر مطلب آورد، گفت که یک دهالی اسهال داشت، یک کسی برایش finance آورد. گفت من نمی‌خورم. گفتند چرا؟ گفت این خودش را نمی‌تواند نگه دارد، شکم مرا می‌تواند نگه دارد؟ حال پدر که خودش را نمی‌تواند نگه دارد، بچه‌هایش را می‌تواند نگه دارد؟ تو که خودت را نمی‌توانی نگه داری کنی چطور زن و بچه‌ات را می‌توانی نگه داری کنی؟ اول خود نگهداری، سپس غیر نگهداری. …

نشر معارف کتاب «ادبستان مطهر» را در 156 صفحه انتشار داده و در دسترس علاقه‌مندان قرار داده است.

انتهای مطلب/