تسویه ارزی، کلید اعتماد به صندوق‌های درآمد ثابت ارزی

راه‌اندازی صندوق‌های درآمد ثابت ارزی با هدف جذب ارزهای غیرمولد و هدایت منابع به فعالیت‌های مولد، پرسش‌هایی درباره سازوکار، تسویه، بازدهی و ریسک‌ها ایجاد کرده است. سید رضا راستی‌الحسینی، کارشناس پولی و بانکی، در گفت‌وگو با خبررسان معتقد است این صندوق‌ها در صورت اجرای صحیح می‌توانند ارزهای راکد را متحرک کنند، اما چالش‌های اساسی وجود دارد.

ماهیت و سازوکار

این صندوق‌ها تحت نظارت مشترک سازمان بورس و بانک مرکزی راه‌اندازی می‌شوند. ارزش هر واحد ۱۰ دلار، حداقل ورود ۱۰۰ دلار و سقف تملک ۵ درصد است. منابع تنها در ابزارهای بدهی ارزی، مرابحه پروژه‌های صادراتی و سپرده‌های بانکی سرمایه‌گذاری می‌شود و هیچ تبدیل اجباری به ریال وجود ندارد.

چالش‌های اصلی

بزرگ‌ترین چالش، تحقق نرخ سود ۸ تا ۱۲ درصد ارزی است که در مقایسه با استانداردهای جهانی بسیار بالا ارزیابی می‌شود. این موضوع می‌تواند ناشی از ریسک اعتباری، نکول صادراتی‌ها یا عدم ایفای تعهدات در زمان ابطال باشد. در صورت بروز ناترازی، احتمال فشار بر بانک مرکزی برای تضمین یا تغییر تسویه به ریال وجود دارد.

اعتماد و تجربه گذشته

موفقیت صندوق‌های طلا و کالایی به دلیل شفافیت و نقدشوندگی، الگویی است اما برای ترمیم حافظه منفی سپرده‌های ارزی گذشته، تضمین حقوقی و تسویه فیزیکی ارزی در ابطال ضروری است. تجربه‌های مداخله دستوری و تغییر تسویه از اسکناس به ریال، بی‌اعتمادی عمیق ایجاد کرده است.

اثر بر بازارها

این صندوق‌ها می‌توانند ترکیب دارایی‌ها را تغییر دهند. جاذبه صندوق‌های ارزی می‌تواند منابع را از صندوق‌های ریالی بکشد و فشار بر نرخ بهره ریالی افزایش دهد. بر بازار سهام اثر دوگانه دارد: رقابت کوتاه‌مدت برای نقدینگی و تقویت بلندمدت شرکت‌های صادراتی. صندوق‌های طلا و نقره نیز بخشی از سهم خود را از دست می‌دهند.

تأثیر بر نرخ ارز

تأثیر بر بازار ارز دوگانه است. در سناریوی مثبت، جذب بیش از ۲۰ میلیارد دلار اسکناس راکد می‌تواند التهاب را کاهش دهد. اما اگر اعتماد جلب نشود، تقاضا برای ورود به صندوق می‌تواند از طریق خرید دلار در بازار آزاد، التهاب را تشدید کند و صندوق به پیشران تقاضای نقدی و انباشت تعهدات پرریسک تبدیل شود.