بوقوع بحران کمبود عرضه در بازار جهانی بنزین و گازوئیل جهان

بیشتر از دو سال پس از جنگ روسیه و اوکراین که قیمت جهانی سوخت را به اوج خود رساند، بازار جهانی بنزین و گازوئیل با بحران تازه‌ای روبه‌رو شده است. این بحران در زمانی رخ داده که قیمت نفت خام، پس از فروکش‌کردن تنش‌های اخیر خاورمیانه، به حدودی تثبیت شده و درحال حاضر در محدوده زیر ۸۰ دلار قرار دارد.

به گزارش خبررسان، گزارش‌های تازه رویترز نشان می‌دهد که بازار فرآورده‌های نفتی، به‌ویژه بنزین و گازوئیل، نشانه‌های آشکاری از کمبود عرضه را بروز داده است. درحال حاضر، حاشیه سود پالایشگاه‌ها در اروپا و آمریکا به بالاترین سطوح چند سال اخیر رسیده و قیمت عمده‌فروشی سوخت همچنان تحت فشار باقی مانده است.

یکی از عوامل اصلی این بحران، تصمیم روسیه برای توقف صادرات گازوئیل تا پایان ماه ژوئیه بوده است. این اقدام به دلیل حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاه‌های روسی و هدف تأمین نیاز داخلی انجام شده است. روسیه که دومین صادرکننده بزرگ گازوئیل جهان به شمار می‌رود، در ماه‌های اخیر با کاهش قابل‌توجه ظرفیت پالایش و افزایش قیمت داخلی سوخت مواجه شده است.

این محدودیت‌ها در زمانی حساس اعمال شده‌اند که ذخایر جهانی سوخت در پایین‌ترین سطوح قرار دارد و هم‌زمان فصل سفرهای تابستانی در نیم‌کره شمالی و فصل برداشت محصولات کشاورزی در بسیاری از کشورها آغاز شده است. به همین دلیل، تقاضا برای گازوئیل مورد استفاده در بخش حمل‌ونقل و کشاورزی افزایش یافته و فشار مضاعفی بر بازار وارد کرده است.

نیل کرازبی، تحلیلگر شرکت «اسپارتا کامودیتیز»، می‌گوید: «ظرفیت پالایشی کافی در سطح جهان برای مدیریت این حجم از تقاضا باقی نمانده است» و افزود که بالا ماندن قیمت سوخت می‌تواند به‌زودی تقاضای مصرف‌کنندگان را کاهش دهد.

بر اساس گزارشی در رویترز، حاشیه سود پالایش گازوئیل در اروپا در روز چهارشنبه و پس از اعلام ممنوعیت صادرات از سوی روسیه، به رکورد بیش از ۶۰ دلار در هر بشکه رسید. بنزین اروپا نیز در هفته جاری با اختلاف قیمتی در حدود ۴۱ دلار در هر بشکه نسبت به نفت خام معامله شد که بالاترین رقم از تابستان ۲۰۲۲ و دوران اوج اختلالات ناشی از جنگ روسیه و اوکراین است.

در همین حال، آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) اعلام کرده است که اگرچه عرضه جهانی نفت خام پس از بازگشایی مسیرهای کشتیرانی در خلیج فارس تا حدی بهبود یافته، اما روند احیای ظرفیت پالایش بسیار کندتر بوده است. این نهاد بین‌المللی تأکید کرده که کمبود گازوئیل اکنون از نگرانی‌های قبلی درباره سوخت جت نیز فراتر رفته و به مهم‌ترین چالش بازار انرژی تبدیل شده است.

برخی کشورها برای مقابله با این وضعیت، اقدامات اضطراری را آغاز کرده‌اند. چین محدودیت‌های صادرات سوخت را برای ماه ژوئیه کاهش داده و به برخی پالایشگاه‌های خصوصی اجازه از سرگیری صادرات را داده است تا بخشی از کمبود عرضه در بازارهای آسیایی جبران شود.

با وجود این تلاش‌ها، بازار جهانی سوخت همچنان آسیب‌پذیر است. کاهش ذخایر راهبردی، اختلال در پالایشگاه‌ها و ادامه تنش‌های ژئوپلیتیکی، خطر بروز شوک‌های تازه قیمتی را افزایش داده است. در صورت تداوم محدودیت‌های صادراتی روسیه یا تشدید بحران‌های منطقه‌ای، هزینه حمل‌ونقل، تولید مواد غذایی و فعالیت‌های صنعتی در بسیاری از کشورها با افزایش بیشتری روبه‌رو خواهد شد.